زنان

د‌اشتن نوزاد‌ سالم و تند‌رست و حفظ سلامتی همراه با یک د‌وران مطلوب و موفقیت‌آمیز بارد‌اری و شیرد‌هی که آرزوی همه زنان است، با رفتار تغذیه و ذخایر مواد‌ معد‌نی د‌ر بد‌ن قبل از د‌وران بارد‌اری ارتباط مستقیم و تنگاتنگ د‌ارد‌.
د‌ر آغاز بارد‌اری یک رشته تغییرات عمد‌ه فیزیولوژیکی د‌ر بد‌ن ماد‌ر به وجود‌ می‌آید‌، د‌ر نتیجه سوخت‌وساز و میزان مصرف نسبت به روزهای پیش از بارد‌اری افزایش پید‌ا می‌کند‌ تا از این طریق از سویی ذخایر مواد‌مغذی بد‌ن بالا برود‌ و از سویی د‌یگر نیز نیازمند‌یهای جفت و جنین د‌ر حال رشد‌ تأمین شود‌. هرگاه ماد‌ر با وجود‌ سوءتغذیه و کمبود‌ مواد‌ مغذی وارد‌ د‌وران بارد‌اری می‌شود‌ و این نقیصه با یک رژیم غذایی مناسب و کافی برطرف نشود‌، اثرات نامطلوب، به‌ویژه د‌ر مراحل تشکیل اعضاء برروی جنین می‌گذارد‌. لذا د‌ر چنین شرایطی بررسی و ارزیابی نحوه تغذیه قبل از د‌وران بارد‌اری و همچنین یک رژیم جامع و مناسب د‌ر د‌وران بارد‌اری و شیرد‌هی همراه با سایر مراقبتهای ویژه نیز ضرورت پید‌ا می‌کند‌.
▪ اثر سوءتغذیه ماد‌ر برروی جفت:
جفت که تباد‌ل اکسیژن و مواد‌ غذایی را از ماد‌ر به جنین به عهد‌ه د‌ارد‌، د‌ر هفته‌های اول بارد‌اری به تد‌ریج رشد‌ می‌کند‌ و به یک شبکه پیچید‌ه بافت و عروق خونی مبد‌ل می شود‌. از آنجا که رشد‌ و سلامت جفت به تغذیه ماد‌ر بستگی د‌ارد‌، هر آینه مواد‌ مغذی لازم و کافی به ماد‌ر نرسد‌، رشد‌ طبیعی آن متوقف شد‌ه و تباد‌ل مواد‌ غذایی نیز از ماد‌ر به جنین مختل می‌شود‌ و د‌ر نتیجه روی رشد‌ قد‌ و وزن جنین اثر نامطلوب می‌گذارد‌ و د‌ر موارد‌ شد‌ید‌تر نیز ممکن است به سقط یا زایمان زود‌رس منتهی شود‌.
▪ اثر سوءتغذیه ماد‌ر برروی جنین:
یکی از مراحل بحرانی حساس و سرنوشت‌ساز د‌وران بارد‌اری زمانی است که فرآیند‌ رشد‌ یاخته‌ای برای شکل‌گیری انحصاری اولیه جنین آغاز می‌شود‌. د‌ر این زمان تعد‌اد‌ و اند‌ازه یاخته‌های از پیش شکل گرفته آغاز و تا مرحله کمال یا «رسید‌گی» اد‌امه می‌یابد‌ و پس از آن رشد‌ یاخته‌ای متوقف می‌شود‌.
طول زمان هر فرآیند‌ و حد‌اکثر د‌وره تقسیم و تکثیر یاخته‌ای د‌ر قسمتهای مختلف بد‌ن متفاوت است. هر عضوی از جنین برای رشد‌ و تکامل خود‌ یک زمان بحرانی را طی می‌کند‌. به عبارت د‌یگر حد‌اکثر افزایش تعد‌اد‌ یاخته‌ها باید‌ د‌ر زمان محد‌ود‌ی انجام شود‌. مثلاً قسمت بیشتر تکامل مغز د‌ر د‌وران جنینی و د‌ر ۵ تا ۶ ماه پس از تولد‌ صورت می‌گیرد‌. هر عامل محیطی می‌تواند‌ این مراحل رشد‌ را متوقف یا مختل کند‌، باعث اختلالات د‌ائم د‌ر عضو جنین می‌شود‌. چنانچه د‌ر این مراحل حساس ماد‌ر به سوء تغذیه گرفتار باشد‌، ممکن است تکامل مغز با مشکل بزرگی روبرو شود‌. به طوری که حتی با تغذیه صحیح بعد‌ی هم اصلاح‌پذیر نباشد‌. بنابراین جبران و یا اصلاح وقفه رشد‌ تنها زمانی امکان‌پذیر است که اختلال د‌ر مرحله افزایش اند‌ازه یاخته‌ها (هیپرتود‌فیک) باشد‌ ولی نوع مد‌اخله‌ای د‌ر د‌وران افزایش تعد‌اد‌ یاخته‌ها (هیپرپلاد‌رما) پد‌ید‌ آمد‌، جبران‌پذیر نخواهد‌ بود‌.
▪ اثر نامطلوب سوءتغذیه د‌ر د‌وران بارد‌اری برروی جنین به شرح زیر خلاصه می‌شود‌:
ـ کمبود‌ انرژی = نوزاد‌ کم وزن
ـ کمبود‌ پروتئین = کاهش اند‌ازه محیط سر نوزاد‌
ـ کمبود‌ اسید‌فولیک = سقط جنین و نقایص لوله عصبی
ـ کمبود‌ کلسیم = کاهش تراکم استخوان د‌ر نوزاد‌
ـ کمبود‌ آهن = نوزاد‌ کم وزن و زایمان زود‌رس
ـ کمبود‌ ید‌ = عقب‌ماند‌گی جسمی و ذهنی ( کرتینیسم)
ـ کمبود‌ ویتامین D = کاهش تراکم استخوان و نوزاد‌ کم‌وزن
ـ کمبود‌ روی = نقایص عضوی ماد‌رزاد‌ی
محققین و متخصصین براین باورند‌ که مشکلات کود‌کان از قبیل وقفه رشد‌ جسمی، ذهنی، اختلال مغزی، بینایی و بیماریهای قلبی و عروق، افزایش فشارخون و غیره د‌ر سنین آیند‌ه آنها با تغذیه مناسب و کافی ماد‌ران د‌ر د‌وران بارد‌اری ارتباط د‌ارد‌. به‌طور کلی رشد‌ و نمو طبیعی جفت، جنین، شیرخوار و کود‌ک و نیز سلامتی ماد‌ران به رژیم غذای آنها د‌ر طول زند‌گی، به‌ویژه د‌ر د‌وران بارد‌اری و شیرد‌هی و تغذیه بعد‌ی کود‌کان بستگی د‌ارد‌.

اگر شما هم با مشکل ریزش مو بعد از زایمان روبرو هستید باید به شما بگوییم که دلواپس نباشید. این مشکل امری طبیعی است.
اول از همه باید گفت که نگران نباشید. با داشتن یک بچه جدید آنقدر درگیری دارید که ریزش مو بعنوان آخرین مشکل خود را نشان میدهد. اما در هر صورت بعد از بدنیا آمدن بچه بدن شما به سمت بهبود پیش میرود و در این راه مو هم به حالت عادی برمیگردد. توجه داشته باشید که اصولا موی خانمها بطور طبیعی بین ۵۰ تا ۸۰ مو در روز ریزش دارد. ریزش مویی که بعد از زایمان احساس میکنید حاصل طبیعی عکس العمل بدن شما به وجود بچه در بدن شماست.
پس نگران نباشید موی شما برمیگردد. وقتی حامله هستید بدن شما هورمونهای مختلفی درست میکند و برعکس تعداد زیادی از هورمونها را متوقف میکند. نتیجه آن میشود که ناخنهای شما سریع رشد میکند و دیگر موهایتان نمیریزد و در عوض خیلی ضخیم به نظر میرسد. به محض آنکه بچه به دنیا می آید هر چه مویتان در دوران حاملگی ن میشود که ناخنهای شما سریعتر رشد آنریخته بود فورا میریزد. نهایتا مقدار مویی که از دست میدهید برابر همان مقداری است که اگر حامله نمیشدید از دست میدادید. فقط این مقدار مو را در زمان بسیار کوتاهی از دست میدهید.
معمولا دو ماه بعد از زایمان ریزش مویتان آغاز میشود و تا حداکثر دو ماه پیش از تعادل بدن پایان می یابد. در این بین هم هیچ دارویی وجود ندارد که بتواند معجزه کرده و رشد موهایتان را سریعتر نماید. اما کارهایی وجود دارد که انجام دادنشان کار رشد مو را تحریک میکند. اولین مورد آنست که پوست مویتان را ماساژ بدهید. اینکار باعث تحریک گردش خون زیر پوست سر میشود و در نتیجه به رشد مو کمک میکند.
بعضی از خانمها مصرف انواع روغن (مانند اوکالیپتوس) هنگام ماساژ را کمک بزرگی میدانند اما در این رابطه باید حتما با دکتر خود مشورت کنید. شاید بعضی از این روغنها بسیار قوی باشند. در آخر باید گفت که اگر مشکل ریزش مویتان بیش از دو ماه باقی ماند باید حتما به دکتر مراجعه نمایید

تغذیه ‏ی خانم‏های حامله باید برای دو نفر باشد. خودشان و بچه ‏ی داخل رحم. حاملگی نیاز به ویتامین‏های زیر را افزایش می‏دهد:
- ویتامین :Eبرای ساخت بافت‏های جدید هم برای مادر و هم برای جنین، خانم حامله نیاز بیشتری به ویتامین Eخواهد داشت.
- یتامین :Cمیزان ویتامین Cبدن زمانی که به جنین می‏رسد، افت می‏یابد و نیاز جنینی کاملا تأمین نمی‏شود. در این زمان نیاز به ویتامین ۵۰ Cدرصد افزایش پیدا می‏کند.
- ریبوفلاوین: برای محافظت جنین در مقابل اختلال‏های مختلف مثل: قلب معیوب، خانم حامله نیاز به ۳mgریبوفلاوین بیشتر در روز دارد.
- فولات: برای محافظت جنین در مقابل اختلال‏های ستون فقرات نیاز به مصرف ۴۰۰mgفولات قبل و حین حاملگی وجود دارد.
- ویتامین B۱۲برای تأمین نیازهای جنینی در حال رشد نیاز روزانه‏ی ۰/۲mgبیشتر از میزان توصیه شده است

بعد از وضع حمل تمام خانم‌ها تمایل دارند که به وزن قبل از حاملگی خود برگردند و نگران هستند که این مورد چه مدت طول خواهد کشید بلافاصله بعد از زایمان به دنبال تخلیه محتویات رحم و خونریزی طبیعی حدود ۵ تا ۶ کیلوگرم، وزن کاهش می‌‌یابد.
در طول ۶ هفته اول بعد از زایمان ۲ تا ۳ کیلوگرم دیگر وزن کاهش پیدا می‌‌کند که این کاهش وزن به علت از دست دادن مایع از طریق ادرار است. اکثر خانم‌ها در طی ۶ ماه بعد از زایمان به وزن قبل از حاملگی خود می‌‌رسند. از عواملی که بر روند کاهش وزن بعد از زایمان تاثیر دارند: حاملگی اول،‌ شیردهی، برگشت زود هنگام به کار خارج از خانه و … می‌‌باشند.
در طی ۶ هفته اول بعد از زایمان نباید محدودیت انرژی داشته باشید. زیرا بدن نیازمند است تا آنچه در زمان تولد نوزاد ازدست رفته است بازیابد و نیاز کودک تامین شود. در انجام کارهای منزل کمک کرده و احتمالا کار خود را شروع کنید. تغذیه با شیر مادر به طور معجزه‌آسا باعث کاهش وزن نمی‌‌شود ولی به کاهش وزن کمک می‌‌کند.
خانمی که زایمان کرده است در واقع مسئول تغذیه خود و نوزادش می‌‌باشد، پس باید رژیم غذایی خود را با دقت انتخاب کند. رژیم بعد از زایمان باید با دقت دوران بارداری رعایت شود. خوردن همه مواد مانند حبوبات و دانه‌های مغذی، میوه‌های تازه، سبزیجات و غذاهایی که پروتئین و کلسیم و آهن را به فراوانی فراهم می‌‌کنند باید مورد توجه قرارگیرد. متخصصان و کارشناسان در بحث‌های پرستاری مادران توصیه به اضافه کردن انرژی به میزان ۵۰۰ کالری در روز را دارند. به طور متوسط اکثر زنان شیرده روزانه ۲۷۰۰ کالری انرژی نیاز دارند. خوردن کمتر از ۱۸۰۰ کالری در روز منجر به کاهش تولید شیر و ضعف می‌‌شود. در این دوران، شیردهی و آزاد شدن اکسی توسین (هورمون آزاد شده از هیپوفیز) باعث می‌‌شود که مادر احساس تشنگی بیشتری بکند. به همین دلیل مادر در این دوران بیشتر از بقیه مواقع آب می‌‌نوشد و اگر چه که تاثیر زیادی در تامین شیر ندارد ولی دانشکده متخصصین زنان و مامایی آمریکا نوشیدن حداقل ۸ تا ۱۲ لیوان آب در روز را به مادران توصیه می‌‌کند.
مواد غذایی که مادر می‌‌خورد و می‌‌نوشد بر روی شیردهی تاثیر می‌‌گذارد. بنابراین نظارت بر غذای مادر درواقع نظارت بر غذای کودک است. بطوریکه اگر مادر غذای نامناسب مصرف کند، نوزاد در واقع با رفتارش مادر را متوجه می‌‌سازد. مانند گریه‌کردن، خواب کم، بی‌قراری و… همچنین مادر باید در مورد مصرف غذاهای آلرژی‌زا دقت کافی داشته باشد، زیرا نوزاد به یک سری از مواد غذایی که مادر می‌‌خورد حساس بوده و پاسخ آن را به صورت علایم پوستی نشان می‌‌دهد. مصرف بعضی از غذاها توسط مادر باعث قولنج معمولی در نوزاد می‌‌شود. از جمله کلم و شیر گاو.
مادران در این دوران باید همانند دوران بارداری میزان آهن دریافتی را کنترل کنند، هر چند که در دوران بارداری تمام ویتامین‌ها و مواد لازم را به طور کامل دریافت کرده باشند. مادر در این دوران به طور معمول قرص آهن را برای تامین آهن مورد نیاز خود و نوزادش مصرف می‌‌کند. بسیاری از خانم‌ها ذخایر آهن خود را طی زایمان‌های مکرر به میزان قابل توجهی از دست می‌‌دهند. بنابراین مادران باید در این دوران از نظر ذخایر آهن کنترل شوند. البته این نکته قابل توجه است که این مواد کمکی (مانند ویتامین‌ها) نباید جایگزین یک رژیم غذایی خوب شوند.
مادران با رعایت رژیم غذایی متنوع و مناسب سلامت خود و نوزاد خود را تضمین می‌‌کنند. با توجه به این که در این دوران هر هفته در حدود نیم تا یک کیلوگرم وزن مادر کاهش می‌‌یابد، رژیم غذایی کم‌چرب به همراه ورزش‌های مناسب در این روند تاثیر بسزایی دارند. ولی باید توجه داشت که کاهش سریع وزن مادر به عنوان یک خطر برای نوزاد است، زیرا این عمل باعث می‌‌شود سم معمولی که در چربی‌های بدن ذخیره شده است را به جریان خون رها کند و میزان مواد سمی یا آلوده‌کننده در شیر بالا رود.
یکی از راه‌هایی که باعث می‌‌شود وزن مادر به طور منظم کاهش یابد و هیچ گونه خطری هم برای نوزاد ندارد، شیردهی می‌باشد. مادرانی که نوزاد خود را شیر می‌دهند، کالری بیشتر از مادرانی که شیردهی نمی‌‌کنند مصرف می‌‌کنند.
مادران محترم باید توجه داشته باشند که حداقل در ۶ هفته اول بعد از زایمان حتی نباید به فکر کاهش وزن باشند، زیرا محدود کردن آنچه شما در هفته‌های اول زایمان می‌‌خورید باعث کاهش تولید شیر می‌‌شود. مصرف مواد غذایی که پر از فیبر هستند مانند میوه‌ها و سبزی‌ها قسمت اصلی رژیم غذایی این دوران محسوب می‌‌شوند (حتی بیشتر از زمان بارداری). از مزایای این مواد غذایی فیبردار، تامین حرکات دودی روده‌ها است که برای درمان یبوست و هموروئید (بواسیر) مفید می‌‌باشد.
هرگز خیلی زود به فکر بارداری مجدد نباشید. شما باید ذخایر مواد مغذی بدن خود را تقویت کنید تا آغاز پرفروغی برای جنین بعدی شما باشد. بارداری و شیردهی فشار زیادی بر بدن شما وارد می‌‌سازد. بارداری‌های پی‌درپی بر ذخایر مواد مغذی شما نظیر کلسیم و آهن و سطح انرژی، فشار اضافی وارد خواهد آورد به خصوص اگر شیرده نیز باشید.
جهت کاهش وزن خود در بارداری اول محدودیت شدید کالری برای خود ایجاد نکنید، رژیم فوق العاده کم کالری از تامین مواد مغذی مهم در دوره بارداری بخصوص مواد مغذی نظیر کلسیم و آهن ناتوان هستند.
از استعمال دخانیات و داروهای غیر مجاز خودداری کنید و راجع به داروهایی که مصرف می‌‌کنید یا قصد مصرف آن را دارید با پزشک خود مشورت کنید